Khi một em bé chào đời, điều đầu tiên diễn ra không phải là tiếng khóc, mà là hít thở. Và khi rời khỏi cõi đời này, sinh mệnh cũng khép lại bằng việc “trút hơi thở cuối cùng”. Từ khoảnh khắc bắt đầu cho đến lúc kết thúc, nguyên khí luôn song hành cùng sự sống, nuôi dưỡng cơ thể, duy trì sức khỏe và quyết định khả năng tồn tại của con người theo năm tháng. Vậy nguyên khí là gì, và vì sao Y học cổ truyền xem nguyên khí là cội nguồn của sức khỏe? Mời bạn cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. Nguyên khí là gì? Sức khỏe đến từ đâu?

Đông y quan niệm, khi con người chào đời, Nguyên Khí được truyền từ cha mẹ, giống như ngọn đèn sáng nhờ dầu thắp. Dầu nhiều thì đèn cháy sáng, dầu cạn thì đèn tắt. Nguyên Khí chính là thứ “nhiên liệu” ấy, là năng lượng nguyên sơ giúp cơ thể duy trì hoạt động sống.

Nguyên khí là tổng thể tác động của 3 yếu tố: Khí lực – Thể lực – Trí lực phân bổ hài hòa, đồng đều nhau 3 cạnh của một tam giác đều.

• Thể lực phản ánh sức bền và khả năng vận động của cơ thể.
• Khí lực là nguồn năng lượng giúp các tạng phủ hoạt động nhịp nhàng, hơi thở đều đặn, sức đề kháng ổn định.
• Trí lực thể hiện sự minh mẫn của tinh thần, khả năng tập trung và trạng thái tâm lý cân bằng.

Khi cả ba yếu tố này được duy trì tốt, Nguyên khí sung mãn, cơ thể khỏe mạnh và tinh thần ổn định.

Ngược lại, chỉ cần một trong ba yếu tố bị suy giảm – thể lực yếu, khí lực hư hoặc trí lực sa sút – Nguyên khí sẽ bị hao tổn. Khi đó, cơ thể dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, sức đề kháng kém, tinh thần uể oải và bệnh tật dễ phát sinh.

2. Khi nào chúng ta cần phục hồi nguyên khí

Trong đời sống hằng ngày, Nguyên khí không mất đi đột ngột mà hao mòn dần theo thời gian. Chỉ cần 1 trong 3 đỉnh cấu thành nên nguyên khí bị tổn thương, cơ thể cũng sẽ phát ra những biểu hiện cảnh báo nguyên khí đang bị tiêu hao: mệt mỏi dai dẳng, ăn uống kém, ngủ không sâu, hơi thở yếu, tinh thần sa sút,…

Thể lực bị tổn thương

Thể lực thường suy giảm sau những giai đoạn cơ thể bị tiêu hao năng lượng kéo dài như lao động quá sức, làm việc liên tục không có thời gian nghỉ ngơi, sinh hoạt thất thường hoặc sau khi ốm dậy. Đặc biệt, người lớn tuổi, người mới khỏi bệnh, phụ nữ sau sinh hoặc người thường xuyên thiếu ngủ rất dễ rơi vào tình trạng thể lực suy yếu. Khi đó, dù ăn uống đầy đủ nhưng cơ thể vẫn mệt mỏi, vận động nhẹ cũng nhanh xuống sức, cho thấy nguyên khí không còn đủ để nâng đỡ thể trạng.

Trí lực bị tổn thương

Trí lực dễ bị ảnh hưởng khi con người phải lao tâm quá độ trong thời gian dài, căng thẳng tinh thần, lo nghĩ nhiều, làm việc trí óc liên tục hoặc chịu áp lực kéo dài. Người thường xuyên mất ngủ, ngủ không sâu giấc, hoặc sử dụng nhiều thiết bị điện tử khiến não bộ không được nghỉ ngơi cũng dễ bị suy giảm trí lực. Theo Y học cổ truyền, đây là biểu hiện của tình trạng tinh – khí không đủ nuôi dưỡng thần trí, dẫn đến đầu óc kém minh mẫn, giảm tập trung, trí nhớ suy giảm.

Khí lực bị tổn thương

Khí lực thường suy yếu ở những người có hệ tiêu hóa kém, ăn uống thất thường, ăn không ngon miệng hoặc sau các đợt bệnh kéo dài làm hao tổn chính khí. Ngoài ra, người ít vận động, hít thở nông, sống trong môi trường căng thẳng cũng khiến khí không được sinh đủ và lưu thông kém. Khi khí lực suy, cơ thể dễ hụt hơi, nói nhiều mệt, tay chân lạnh, sức đề kháng giảm, tạo điều kiện cho bệnh tật phát sinh.

Bệnh nhân mới ôm dậy

Bệnh nhân sau khi ra viện, dù bề ngoài tưởng như đã khỏi hẳn, nhưng thực tế cơ thể vẫn còn trong giai đoạn suy nhược. Quá trình điều trị bệnh, đặc biệt là những đợt ốm kéo dài, khiến thể lực, khí lực và trí lực đều bị hao tổn. Tây y chủ yếu tập trung chữa “phần thân” – loại bỏ bệnh lý và triệu chứng, trong khi phần “thần” của cơ thể chưa được phục hồi trọn vẹn. Theo Đông y, “thần” chính là sự tổng hòa của tam khí: thể lực nâng đỡ cơ thể, khí lực duy trì hoạt động sống và trí lực đảm bảo tinh thần minh mẫn. Khi tam khí này chưa được bồi bổ đầy đủ, người mới ốm dậy thường vẫn mệt mỏi, kém sức, tinh thần uể oải dù bệnh đã qua.

3. Phục hồi nguyên khí như thế nào cho đúng?

Y học cổ truyền chia Khí thành hai nguồn: Tiên thiên (vốn sẵn có) và Hậu thiên (bồi đắp sau này). Hãy hình dung cơ thể chúng ta như một chiếc xe điện tối tân: Nguyên khí (Tiên thiên) chính là “pin gốc” được nhà sản xuất lắp đặt duy nhất một lần khi xe xuất xưởng. Còn Hậu thiên (ăn uống, nghỉ ngơi) chính là quá trình cắm sạc và bảo dưỡng hằng ngày để xe vận hành.

Những người đang hao tổn nguyên khí như người cao tuổi suy nhược hay người sau bạo bệnh thường nỗ lực tìm đến thuốc bổ, yến sào hay vitamin, nhưng đôi khi hiệu quả không cải thiện đáng kể. Nguyên nhân là bởi hầu hết các loại thực phẩm này chỉ tác động vào phần “ngọn” (Hậu thiên) – tức là sạc thêm chút năng lượng tạm thời để duy trì chức năng cơ thể.

Tuy nhiên, khi “viên pin gốc” Nguyên khí đã cạn kiệt do tuổi tác, ốm đau hoặc lao lực dài ngày, việc chỉ sạc pin bên ngoài là không đủ để máy móc hoạt động trơn tru. Lúc này, cơ thể khát khao những vị thuốc có khả năng thẩm thấu sâu, tác động trực tiếp vào “lõi năng lượng” để phục hồi sinh lực từ gốc rễ. Trong kho tàng dược liệu, Nhân sâm chính là vị thuốc quý hiếm duy nhất sở hữu khả năng “đánh thẳng” vào Nguyên khí, khơi dậy cùng lúc cả Thể – Khí – Trí, giúp tái tạo nguồn sống một cách toàn diện.

4. Nhân sâm – Linh dược đại bổ nguyên khí cho người sau ốm dậy, người già suy nhược lâu ngày

Nhân sâm là một dược liệu đặc biệt: ban ngày đón nhận tinh khí của trời đất, ban đêm tiếp nhận linh khí của trăng sao. Trải qua năm tháng hấp thu âm dương, củ nhân sâm kết tụ linh lực của tự nhiên, trở thành linh dược đại bổ, giúp khơi dậy và nuôi dưỡng nguyên khí sâu bên trong cơ thể.

Từ xưa đến nay, nhân sâm đều được công nhận là vị thuốc quý, đứng đầu trong tứ đại danh dược “Sâm – Nhung – Quế – Phụ”, dùng chữa bách bệnh, thậm chí có tác dụng hồi dương cứu nghịch cho những người trong giai đoạn hấp hối. Nhân sâm không chỉ phục hồi mỗi thể lực, trí lực hay khí lực mà toàn diện cả 3 cốt lõi làm nên nguyên khí bền vững. 

Nhân sâm đại bổ nguyên khí giúp hỗ trợ phục hồi nguyên khí, an thần ích trí chính là hỗ trợ  trí lực, sinh tân dịch giúp làm mới và phục hổi  khí lực

Từ rất sớm, nhân sâm đã được ghi chép trong các y thư cổ. Cụ thể, trong bản Thần Nông Bản Thảo Kinh, vua Thần Nông đã đặt nhân sâm đứng đầu danh sách 252 loài thảo mộc. Trong đó nhân sâm được mô tả như thần dược giúp cơ thể cần bằng khỏe mạnh. 

Đến thế kỷ thứ 5 sau công nguyên, trong Dược điển của Tao Hưng Trinh tiếp tục ghi nhận: dùng nhân sâm có thể bồi bổ ngũ tạng, chấn tĩnh tinh thần, kiềm chế cảm xúc, ngừng kích động, loại bỏ các thành phần độc hại, làm sáng mắt, khai sáng tâm trí và tăng trí tuệ, Sử dụng liên tục có thể kéo dài tuổi thọ. 

Người Trung Quốc cổ đại đã gọi nhân sâm là “nhân sâm” vì hình dáng của nhân sâm có nhiều nhánh giống hình dáng của con người. Và họ tin rằng những điều này chỉ ra nhân sâm có thể dùng điều trị toàn thân.

Lịch sử cũng ghi nhận nhiều câu chuyện có thật về tác dụng đại bổ nguyên khí của nhân sâm: Năm Tống Triết Tông Thiệu Thánh Nguyên, năm công nguyên 1094, Tô Đông Pha lúc này đã 57 tuổi lại lần nữa bị lưu đày, đến tận Huệ Châu. Tô Đông Pha từ nhỏ đã nhiều bệnh, mùa hè tỳ vị không tiêu hóa được, màu thu thì phế không chịu được hàn, nhưng đến cuối đời thì bị lưu đày đến vùng Lĩnh Nam xa xôi khắc nghiệt, mà tinh thần ông lại trở nên kiên định, cơ thể lại nhẹ nhàng khỏe mạnh. Thậm chí bệnh hen suyễn và vã mồ hôi lâu năm cũng biến mất. Ngoài việc học rộng biết nhiều, một người cao tuổi như Tô Đông Pha để có được cơ thể khỏe mạnh, tinh thần tỉnh táo như vậy là ở chỗ ông còn đi khắp nơi chịu khó tìm hiểu và học hỏi về đạo dưỡng sinh, kiên trì sử dụng nhân sâm. Tuy trải qua nhiều thăng trầm nguy hiểm trong cuộc đời, nhưng Tô Đông Pha đã nhờ sử dụng nhân sâm mà “Minh mục Khai tâm Ích trí”, từ đó đạt đến cảm giác thanh tịnh trong tâm hồn. 

Ngày nay, trong dược điển mới nhất: Dược điển Việt Nam V tập II cũng đã ghi nhận nhân sâm có công năng, chủ trị  “Đại bổ nguyên khí, ích huyết, kiện tỳ ích phế, sinh tân, an thần ích trí. Chủ trị: Khí hư muốn thoát, chân tay lạnh, mạch vi, tỳ hư, kém ăn, phế hư ho suyễn; tân dịch thương tổn, miệng khát nước, nội nhiệt tiêu khát, đái tháo, bệnh lâu ngày gầy yếu, tâm hồi hộp, suy tim kiệt sức, hay choáng ngất”.

Lưu ý khi dùng nhân sâm đại bổ nguyên khí cho người suy nhược, người sau ốm dậy

Nhân sâm có tác dụng tuyệt vời không phải bàn cãi nhiều. Tuy nhiên “Nguyên Khí bất khả bổ, năng khả bồi.” Tức là không thể “đổ ào” năng lượng vào cơ thể, mà phải bồi đắp từ từ, như tích từng giọt nước vào hồ. Vì vậy thuốc HOMSAM – Thuốc nhân sâm duy nhất  trên thị trường Dược phẩm Việt Nam khuyên mọi người nên dùng các đợt liệu trình từ 3 đến 6 tháng để nguyên khí được phục hồi bền vững. 

Nguyên Khí là thứ quý giá nhưng dễ hao tổn. Bồi bổ thì phải kiên trì, dưỡng sinh thì phải đều đặn. Chăm sóc sức khỏe không phải việc ngày một ngày hai, mà là một hành trình bền bỉ.

Bên cạnh đó, chúng ta cần: 

– Ngủ đúng giờ, ăn uống cân bằng: Giấc ngủ và bữa ăn chính là hai thời điểm cơ thể tái tạo Nguyên Khí hiệu quả nhất. Ngủ trước 11 giờ đêm, ăn đủ các nhóm chất nhưng hạn chế đồ lạnh, cay nóng.

– Giữ tâm bình khí hòa: Tinh thần thoải mái, tránh nóng giận sẽ giúp khí huyết lưu thông, bảo vệ Nguyên Khí. 

– Vận động nhẹ và hít thở sâu đúng cách: Khi cơ thể còn yếu, vận động không nhằm tiêu hao sức mà để “đánh thức” lại nguồn năng lượng bên trong. Những hoạt động nhẹ như đi bộ chậm, giãn cơ, hít thở sâu giúp khí huyết lưu thông, cải thiện hô hấp và hỗ trợ quá trình tái tạo nguyên khí một cách tự nhiên. Tránh vận động mạnh hoặc gắng sức quá sớm, vì điều này có thể khiến cơ thể chưa kịp phục hồi đã lại bị tiêu hao thêm.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn hiểu đúng về nguyên khí chính và cội nguồn của sức khỏe. Khi biết cách trân trọng và nuôi dưỡng nguyên khí mỗi ngày, cơ thể không chỉ hồi phục tốt hơn sau bệnh tật mà còn dần hình thành nền tảng khỏe mạnh, bền bỉ cho cả thể chất lẫn tinh thần.