Nhân sâm từ xưa đã đầu trong tứ đại danh dược “Sâm – Nhung – Quế – Phụ”. Dân gian có nhiều câu chuyện lưu truyền ví nhân sâm như “thuốc tiên”, “bách bệnh”. Ngày nay Y học hiện đại đã có nhiều nghiên cứu chứng minh hiệu quả cụ thể của loại rễ cây này.
Ginsengnosides – Hoạt chất làm nên hiệu quả của nhân sâm Panax Ginseng
Hoạt chất chính trong nhân sâm đến từ thành phần Ginsenosides – các saponin của Panax ginseng. Đây là hợp chất sinh học đã được nghiên cứu sâu rộng với hàng trăm công bố khoa học cho thấy khả năng:
- Điều hòa miễn dịch
- Chống ung thư
- Chống mệt mỏi, phục hồi cơ thể sau ốm
- Cải thiện vấn đề trí não và thần kinh
Tùy theo cách chế biến, nhân sâm có thể được chia thành nhiều loại như: hồng sâm hay bạch sâm. Chúng có thể ở dạng nguyên vẹn hoặc dưới dạng cao khô hay chiết xuất.
Nghiên cứu khoa học chứng minh tác dụng của nhân sâm Panax Ginseng
Tác dụng cải thiện sức khỏe của nhân sâm Panax Ginseng được chứng minh qua nhiều nghiên cứ, dưới đây là 5 nghiên cứu điển hình:
Nghiên cứu 1: Chiết xuất nhân sâm giúp giảm mệt mỏi mãn tính và cải thiện chỉ số chống oxy hóa
Phương pháp:
Nghiên cứu được thực hiện trên 90 người (21 nam, 69 nữ) mắc hội chứng mệt mỏi mãn tính vô căn (ICF). Người tham gia được chia làm 3 nhóm:
- Dùng 1g nhân sâm/ngày
- Dùng 2g nhân sâm/ngày
- Dùng giả dược (không chứa hoạt chất)
Mức độ mệt mỏi được đánh giá bằng thang điểm tự đánh giá (NRS) và thang điểm thị giác (VAS). Ngoài ra, các chỉ số về chống oxy hóa trong máu cũng được đo.
Kết quả:
Sau 4 tuần dùng nhân sâm, người mắc mệt mỏi mãn tính:
- Giảm rõ rệt cảm giác mệt mỏi tinh thần
- Liều 2g/ngày giúp giảm mệt mỏi toàn thân tốt hơn giả dược
- Cải thiện các chỉ số chống oxy hóa trong máu, giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn
Kết luận:
P. ginseng có tác dụng cải thiện mệt mỏi ở bệnh nhân mắc hội chứng mệt mỏi mãn tính. Liều 2g/ ngày cho hiệu quả rõ rệt hơn liều 1g/ ngày.
(Nguồn: PLoS One, 2013, DOI: 10.1371/journal.pone.0061271)
Nghiên cứu 2: Nhân sâm cải thiện hội chứng mệt mỏi liên quan đến ung thư
Phương pháp:
Nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược được thực hiện tại Trung tâm Ung thư MD Anderson (Mỹ), trên những bệnh nhân ung thư ngoại trú bị hội chứng mệt mỏi liên quan ung thư (CRF) mức độ trung bình.
Bệnh nhân được chia thành 2 nhóm:
- Nhóm dùng nhân sâm: 400 mg Panax ginseng (PG) chuẩn hóa, uống 2 lần/ngày trong 28 ngày.
- Nhóm giả dược: Uống methylcellulose không hoạt chất với hình thức tương tự.
Cả hai nhóm đều được đánh giá hiệu quả qua các thang điểm:
- FACIT-F (đánh giá mệt mỏi)
- ESAS (đánh giá 10 triệu chứng phổ biến)
- HADS (đánh giá lo âu và trầm cảm)
- GSE (đánh giá cải thiện chủ quan)
- Kèm theo đo khách quan: bài đi bộ 6 phút (6MWT) và lực nắm tay (HGS)
Kết quả:
- Nhóm dùng PG cải thiện rõ rệt mức độ mệt mỏi theo thang FACIT-F so với nhóm giả dược
- Tăng khả năng vận động (6MWT) và sức cơ (HGS) sau 4 tuần
- Giảm điểm lo âu, trầm cảm và cải thiện cảm giác “khỏe mạnh chung”
- Không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng; PG dung nạp tốt
(Nguồn: Yennurajalingam S, Tannir NM, Williams JL, et al. High-Dose Asian Ginseng (Panax Ginseng) for Cancer-Related Fatigue: A Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial. Journal of Clinical Oncology. 2016;34(26_suppl):209. doi: 10.1200/jco.2016.34.26_suppl.209)
Nghiên cứu 3: Nhân sâm đỏ Hàn Quốc giúp giảm mệt mỏi liên quan đến ung thư ở bệnh nhân ung thư đại trực tràng đang hóa trị
Bối cảnh:
Mệt mỏi kéo dài là một vấn đề rất phổ biến ở người bị ung thư, đặc biệt sau khi trải qua hóa trị. Tình trạng này không chỉ khiến người bệnh kiệt sức mà còn ảnh hưởng đến tinh thần, sinh hoạt hằng ngày và kết quả điều trị.
Phương pháp:
Trong một nghiên cứu tại Hàn Quốc, 438 bệnh nhân bị ung thư đại trực tràng đang điều trị bằng hóa chất (phác đồ mFOLFOX-6) được chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm:
- Nhóm thứ nhất uống hồng sâm Hàn Quốc 2000mg mỗi ngày.
- Nhóm thứ hai uống viên giả dược (không có hoạt chất).
Cả hai nhóm dùng liên tục trong 16 tuần. Các nhà nghiên cứu theo dõi mức độ mệt mỏi, tinh thần, chất lượng cuộc sống và các tác dụng phụ.
Kết quả:
- Nhóm dùng hồng sâm cảm thấy bớt mệt hơn rõ rệt so với nhóm dùng giả dược.
- Đặc biệt, họ cảm thấy tinh thần tốt hơn, đi lại dễ dàng hơn, vui vẻ và có cảm giác sống tích cực hơn.
- Hồng sâm còn giúp cải thiện mối quan hệ xã hội và tăng cảm giác “thấy cuộc sống đáng sống.
- Hiệu quả càng rõ rệt ở người lớn tuổi, phụ nữ, người tuân thủ đúng liều và những người ban đầu mệt nặng hơn.
- Về độ an toàn, tuy có một số người bị giảm nhẹ bạch cầu (một loại tế bào miễn dịch) khi dùng hồng sâm, nhưng nhìn chung không có tác dụng phụ nghiêm trọng nào xảy ra.
Kết luận:
Uống hồng sâm Hàn Quốc 2000mg/ngày có thể giúp người bị ung thư đại trực tràng đang hóa trị cảm thấy khỏe hơn, ít mệt mỏi hơn, cải thiện tinh thần và chất lượng sống. Đây là một phương pháp hỗ trợ an toàn, có thể cân nhắc sử dụng cùng với điều trị chính thống.
(Nguồn: Báo nghiên cứu lâm sàng được xuất bản trên tạp chí European Journal of Cancer, số 130 (tháng 5/2020), trang 51–62. DOI:10.1016/j.ejca.2020.02.018. Bài được đăng online ngày 13/3/2020.)
Nghiên cứu 4: Tác dụng chống ung thư của ginsenoside Rk3 trên tế bào ung thư phổi
Bối cảnh:
Ung thư phổi không phải tế bào nhỏ (NSCLC) là loại ung thư phổi phổ biến nhất. Thuốc gefitinib được dùng để điều trị NSCLC nhưng có nhiều hạn chế như kháng thuốc và tác dụng phụ. Ginsenoside Rg3 là hoạt chất từ nhân sâm, được cho là có thể hỗ trợ tăng hiệu quả điều trị ung thư.
Mục tiêu:
Nghiên cứu này nhằm đánh giá xem ginsenoside Rg3 có giúp tăng hiệu quả của gefitinib trong việc tiêu diệt tế bào ung thư, gây chết tế bào (apoptosis) và hạn chế di căn hay không.
Phương pháp:
Hai dòng tế bào NSCLC (A549 và H1299) được nuôi cấy và xử lý bằng: Gefitinib đơn độc, Rg3 đơn độc, Kết hợp gefitinib + Rg3.
Sau đó, các nhà khoa học kiểm tra:
- Khả năng sống sót và tăng sinh của tế bào (bằng test MTT)
- Mức độ chết tế bào (apoptosis)
- Khả năng di cư (di căn) của tế bào
- Biểu hiện của các protein liên quan đến apoptosis và di cư.
Kết quả:
- Kết hợp gefitinib + Rg3 giúp giảm mạnh số lượng tế bào ung thư sống sót, tăng apoptosis và giảm khả năng di cư của tế bào hơn so với dùng riêng lẻ.
- Các dấu hiệu sinh học như Bax, cleaved-caspase-3 tăng; Bcl-2, SNAIL, SLUG giảm. Điều này cho thấy hiệu quả chống ung thư rõ rệt hơn khi kết hợp..
Kết luận:
Ginsenoside Rg3 giúp tăng hiệu quả điều trị của gefitinib đối với ung thư phổi NSCLC, kể cả trong các dòng tế bào không có đột biến EGFR. Điều này mở ra tiềm năng cho liệu pháp kết hợp để giảm liều thuốc và tác dụng phụ.
(Nguồn: Tạp chí Experimental and Therapeutic Medicine (ETM), đăng online ngày 21/11/2018, DOI:10.3892/etm.2018.7001, ở trang 953–959.)
Nghiên cứu 5: Tác dụng của nhân sâm đối với chức năng nhận thức
Phương pháp:
Các nhà khoa học đã thực hiện tổng quan hệ thống và phân tích gộp 15 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) với 671 người tham gia (gồm cả người khỏe mạnh và bệnh nhân suy giảm nhận thức, Alzheimer, tâm thần phân liệt). Can thiệp chính là các chế phẩm nhân sâm.
Kết quả:
- Nhân sâm có tác dụng cải thiện trí nhớ một cách đáng kể, đặc biệt khi dùng liều cao.
- Tuy nhiên, nhân sâm không cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện các chức năng khác như sự chú ý, khả năng tư duy hay điều hành.
Kết luận:
Nhân sâm có một số tác dụng tích cực đến việc cải thiện nhận thức, đặc biệt là cải thiện trí nhớ. Nhưng trong tương lai, cần có nhiều nghiên cứu chất lượng cao hơn để xác định tác dụng của nhân sâm đối với chức năng nhận thức.
(Nguồn: Phytother Res. 2024 Dec;38(12):6023-6034. doi: 10.1002/ptr.8359. Epub 2024 Oct 30)
